Gdzie kręcono Samych swoich? Poznaj miejsca z planu filmowego

„Samych swoich” kręcono głównie w dolnośląskich Dobrzykowicach, ale ważne sceny powstały też w Lubomierzu, Czernicy Wrocławskiej i kamieniołomie Stary Łom w Strzeblowie. Do tego dochodzą dworce, młyny i miasteczka Aglomeracji Wrocławskiej, które do dziś można przemierzać śladami Kargula i Pawlaka. Jeśli chcesz zobaczyć na żywo Krużewniki, płot i filmowe zagrody, ten przewodnik po miejscach z planu bardzo Ci to ułatwi.

Gdzie leżą filmowe Krużewniki?

W napisach widzimy wieś Krużewniki, ale na mapie jej nie znajdziesz. Za tą nazwą kryją się Dobrzykowice na Dolnym Śląsku, położone około 20 km na wschód od Wrocławia, w gminie Czernica. To tutaj Sylwester Chęciński ustawił kamery i to tutaj rozegrała się większość sąsiedzkich sporów Kargula i Pawlaka.

Reżyser szukał dwóch gospodarstw stojących niemal „drzwi w drzwi”, co – jak wspominał Dariusz Koźlenko – na polskiej wsi wcale nie jest typowe. Zagrody w Dobrzykowicach przy obecnej ulicy Szkolnej spełniły ten warunek: domy stoją naprzeciwko siebie, dzieli je podwórko i płot, który w filmie urósł do rangi symbolu.

Filmowe Krużewniki to realne Dobrzykowice – wieś w gminie Czernica, gdzie do dziś stoją domy Kargula i Pawlaka przy ulicy Szkolnej.

Na ekranie widzimy jeszcze staw, drogę przez wieś i charakterystyczny bruk. W rzeczywistości to rejon ulicy Krótkiej, której okolice rozpoznaje większość fanów, gdy tylko zobaczy lustro wody i niską zabudowę.

Jak trafić do domów Kargula i Pawlaka w Dobrzykowicach?

Domy znane z filmu stoją wciąż na swoich miejscach i pełnią zwyczajne funkcje mieszkalne. Czerwony, ceglany budynek Kargulów zmienił się najmniej – fasada, układ okien i charakterystyczny ganek są niemal takie same jak w 1967 roku. Po drugiej stronie znajduje się gospodarstwo Pawlaków, z drewnianą werandą, na której w filmie stała Leonia z granatem w ręku.

Na wjeździe do miejscowości czekają drogowskazy z napisem „Sami Swoi”, a przy ulicy Szkolnej ustawiono kolejne tabliczki ułatwiające orientację. Miejscowa społeczność – m.in. Dobrzykowickie Stowarzyszenie Samych Swoich – zadbała o tablice informacyjne dokładnie w miejscach, gdzie stała kamera.

We wsi działa także Fundacja Sami Swoi, która ma siedzibę w dawnym domu Kargula. W środku urządzono małą izbę pamiątek: fragment autentycznego filmowego płotu, stary poniemiecki rower „zamieniony” w scenie na kota, fotografie z planu, afisze i kadry. Zwiedzanie domu zwykle wymaga wcześniejszego kontaktu z właścicielem, bo to wciąż prywatna przestrzeń, a nie pełnoprawne muzeum.

Spacer po Dobrzykowicach warto uzupełnić krótką pętlą po wsi: ulica Szkolna, staw przy ulicy Krótkiej, kościół i główna droga, przy której stoi pomnik Kargula i Pawlaka oddzielonych płotem. Obok wytyczono też skwer imienia Sylwestra Chęcińskiego z figurami bohaterów – to dobre miejsce na zdjęcie „pod płotem”.

Jakie sceny kręcono w Czernicy Wrocławskiej i okolicy?

Nie wszystkie ujęcia wioski powstawały między domami Kargula i Pawlaka. Część historii wymagała kolei, większej przestrzeni i tła w postaci przesiedleń. Tak w filmową geografie wpisała się Czernica Wrocławska, również położona w gminie Czernica.

Stacja kolejowa w Czernicy Wrocławskiej

Pierwsze minuty filmu to przyjazd Jana – Johna Pawlaka z Ameryki. Pociąg wtacza się na niewielką stację w Rudnikach, ale realnie ta scena została zarejestrowana na dworcu Czernica Wrocławska. Widać tu charakterystyczny niski peron, prosty budynek stacyjny i zegar, który według kinomanów w jednej chwili „przeskakuje” z 4:30 na 2:30.

To miejsce ma też swoje powojenne konteksty. Historycy lokalni podkreślają, że w 1945 roku na tę stację faktycznie przyjechał pierwszy pociąg z repatriantami z dawnych Kresów, co zbliża filmową fabułę do realnych losów ludzi z okolic Czernicy.

Dom przy torach i inne filmowe produkcje

Okolica linii kolejowej między Czernicą a Miłoszycami wracała na ekran kilkanaście lat później. Stary dom przy torach, porośnięty bluszczem, stał się jednym z głównych plenerów filmu „Kobieta samotna” Agnieszki Holland. W jego przybudówce mieszkała bohaterka grana przez Marię Chwalibóg, listonoszka Irena Misiak. To pokazuje, że krajobraz Aglomeracji Wrocławskiej – z torami, polami i prostą zabudową – okazał się idealny nie tylko dla komedii o Kargulu i Pawlaku.

Gdzie szukać filmowego miasteczka z targiem i dworcem?

Gdy akcja wychodzi poza wieś, zmienia się sceneria. Rynek, brukowane uliczki i targ, na którym Witia kupuje kota „z centralnej Polski”, to już nie Dobrzykowice. W rolę miasteczka weszło dolnośląskie Lubomierz.

Lubomierz – miasteczko Kargula i Pawlaka

Na rynku w Lubomierzu ekipa ustawiła stragany, worki zboża i klatki z kurami. To właśnie tu Witia, grany przez Jerzego Janeczka, zamienia poniemiecki rower i dwa worki pszenicy na słynnego kota. Dziś po tych samych płytach rynku można przejść się w kilka minut, a kadry z filmu pomagają porównać, jak zmieniły się fasady kamienic.

Najważniejszym punktem jest Muzeum Kargula i Pawlaka mieszczące się w starym Domu Płócienników. W środku zgromadzono rekwizyty z planu: karabin, z którego „zamek wylata”, granat „do świątecznego ubrania”, fragment legendarnego płotu, a także ziemię przywiezioną z Krużewnik – tej prawdziwej, kresowej miejscowości pierwowzorów. Obok muzeum, w centrum, stoi pomnik dwóch sąsiadów – znów oddzielonych płotem, bo bez niego nie byłoby sporu ani pojednania.

Po obejrzeniu ekspozycji warto zajrzeć do najważniejszych zabytków Lubomierza: klasztoru Sióstr Benedyktynek, barokowego kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Maternusa z bogatym wnętrzem oraz zachowanych fragmentów średniowiecznych murów obronnych z basztami. Spacer po okolicznych dolinach Pogórza Izerskiego pozwala z kolei poczuć krajobraz, w którym dobrze „siedzi” filmowa miasteczkowa sceneria.

Gdzie powstały sceny pościgu konnego Witii i Jadźki?

Jedna z najbardziej zapamiętanych sekwencji to ucieczka Witii i Jadźki konno. Młodzi wyrywają się rodzicom, galopują między skałami i docierają na teren kamieniołomu. Tam zjawiają się Pawlak i Kargul z karabinem, zaczynają się sprzeczać o broń, a zakochani wykorzystują chwilę, żeby „dać nogę”.

Tę scenę zrealizowano w granitowym wyrobisku Stary Łom, znanym też jako Jezioro Wyspowe, położonym w dawnej wsi Strzeblów u stóp Ślęży. To głęboki kamieniołom wypełniony wodą, z charakterystycznymi skalnymi półkami i wyspami. Dziś teren należy do Strzeblowskich Kopalni Surowców Mineralnych i nie jest ogólnodostępny – wstęp mają głównie członkowie koła wędkarskiego SKSM „Stary Łom”.

Kamieniołom Stary Łom w Strzeblowie, z widokiem na Ślężę, to miejsce, gdzie nakręcono słynną ucieczkę Witii i Jadźki na koniu.

Choć wejście do samego wyrobiska jest ograniczone, okoliczne drogi i szlaki u podnóża Ślęży pozwalają obejrzeć masyw z podobnej perspektywy, jaką widzimy w szerokich planach w filmie. To jeden z tych plenerów, gdzie krajobraz gra prawie tak silną rolę jak aktorzy.

Jakie inne miejsca z planu „Samych swoich” można dziś odwiedzić?

Trylogia o Kargulu i Pawlaku wykorzystywała wiele dolnośląskich krajobrazów, a sama pierwsza część – „Sami swoi” z 1967 roku, trwająca 81 minut i oglądana premierowo przez 8 mln widzów – zapisała w pamięci także mniej oczywiste lokalizacje. Kilka z nich da się wciąż odnaleźć.

Młyn w Sadowicach

Scena szabrowania w młynie została nagrana w Sadowicach koło Kątów Wrocławskich. Budynek długo pozostawał anonimowy, aż regionaliści – m.in. Bartosz Kuświk – namierzyli go na nowo. Reżyser przyznał wtedy, że nie spodziewał się, iż film wywoła taką falę poszukiwań po ponad pół wieku od premiery.

Izba pamięci w stodole Kargula

W Dobrzykowicach powstała też osobna izba pamięci w dawnej stodole Kargula. Wystawiono tam narzędzia rolnicze, sierp, sprzęty codziennego użytku i fotografie, które pokazują, jak wyglądało podwórze w czasie kręcenia zdjęć. To miejsce powstało z inicjatywy mieszkańców – potomków repatriantów zza Buga – którzy chętnie opowiadają o filmowych i prawdziwych losach swoich rodzin.

Pomniki i tablice upamiętniające

Dolny Śląsk szczególnie mocno związał się z Kargulem i Pawlakiem. Wspomniany już pomnik w Dobrzykowicach, pomnik w Lubomierzu i tablice informacyjne w kilku miejscowościach tworzą nieformalny szlak. Duża część atrakcji jest dostępna bez biletów – wystarczy zaparkować, przejść się po rynku albo głównej ulicy wsi i poszukać charakterystycznych sylwetek przy płocie.

Gdzie kręcono prequel „Sami Swoi. Początek”?

W 2024 roku na ekrany trafił film „Sami Swoi. Początek” w reżyserii Artura Żmijewskiego. Ten prequel, oparty na scenariuszu Andrzeja Mularczyka, cofa akcję na Kresy, więc twórcy potrzebowali innej scenografii niż dolnośląskie Krużewniki.

Główną lokalizacją stał się Park Etnograficzny w Tokarni, będący oddziałem Muzeum Wsi Kieleckiej. Na obszarze 65 ha zgromadzono dziesiątki zabytkowych budynków: chałupy, młyny, wiatraki, kuźnie, zagrody z różnych zakątków dawnej Kielecczyzny. Ten skansen odtworzył układ wsi z XIX i początku XX wieku – z placem, kapliczkami i typowym rozstawieniem domów.

W Tokarni udostępniono ekipie całe zagrody, co pozwoliło swobodnie ustawiać kamery i konie, a jednocześnie zachować wiarygodny, kresowy klimat. Skansen jest normalnie otwarty dla turystów, więc można przejść między tymi samymi chałupami, przy których spierały się młodsze wersje Kargula i Pawlaka.

Park Etnograficzny w Tokarni, dziś dostępny do zwiedzania, był główną scenerią filmu „Sami Swoi. Początek” i pozwala wejść w świat Pawlaków i Kargulów sprzed przesiedlenia.

Prequel korzystał też z plenerów w Lublinie, Nowej Słupi i Racławicach Śląskich, ale to Tokarnia daje najpełniejsze wrażenie spaceru po filmowej wiosce. W 2026 roku skansen wciąż funkcjonuje jako jedna z najciekawszych atrakcji regionu i chętnie przyjmuje zarówno wycieczki szkolne, jak i indywidualnych miłośników kina.

Jak dziś oglądać „Samych swoich” i różne wersje filmu?

Oryginalni „Sami swoi” powstali jako film czarno-biały, a zdjęcia realizowano w 1966 roku. W okolicach 2000–2001 amerykańska firma Dynacs Digital Studios przeprowadziła koloryzację na zlecenie Polsatu i Studia Filmowego „Oko”. Wersja kolorowa miała premierę telewizyjną 1 kwietnia 2002 roku na antenie Polsatu i nigdy nie trafiła do kin.

Około 2019 roku film poddano cyfrowej rekonstrukcji w oryginalnej, czarno-białej wersji. Nową kopię zaprezentowano w marcu 2020 roku w warszawskim kinie Elektronik, a następnie udostępniono w serwisie 35mm.online. Dzięki temu widzowie mogą dziś porównać w domu dwie odsłony: kolorowaną i odnowioną czarno-białą, która najlepiej oddaje pierwotne zdjęcia z Dobrzykowic, Lubomierza, Czernicy i kamieniołomu Stary Łom.